Q-day: wanneer geen wachtwoord meer veilig is

De Algemene Rekenkamer trok begin februari 2026 aan de bel: 71 procent van de rijksoverheidsorganisaties heeft nog geen enkele voorbereiding getroffen tegen de dreiging van kwantumcomputers. De alarmbel klinkt luid, maar wie goed luistert hoort ook iets anders. Namelijk een enorme kans voor bedrijven die nu hun positie innemen.

Kwantum anno 2026

Kwantumcomputers werken fundamenteel anders dan de computers die we kennen. In plaats van bits die 0 of 1 zijn, gebruiken ze qubits die beide tegelijk kunnen zijn. Dat klinkt abstract, maar het effect is concreet: bepaalde wiskundige problemen die een gewone computer 300 biljoen jaar kosten, lost een kwantumcomputer straks in minuten op. Waaronder de wiskundige puzzels waarop vrijwel alle huidige versleuteling is gebaseerd.

De grootste kwantumcomputers beschikken momenteel over minder dan 200 qubits. Voor het kraken van gangbare cryptografie zijn er naar schatting 1.024 tot 3.072 nodig. Klinkt ver weg, maar de AIVD waarschuwt dat het al in 2030 zover kan zijn. De meeste experts schatten de zogeheten Q-day – het moment waarop kwantumcomputers cryptografie daadwerkelijk breken – rond 2035.

Van dreiging naar markt

Waar de meeste berichtgeving focust op het doemscenario, is het zakelijke verhaal veel interessanter. De wereldwijde markt voor kwantumtechnologie – computers, netwerken en sensoren samen – kan volgens Quantum Delta NL rond 2035 uitgroeien tot circa 97 miljard dollar. En Nederland zit bij die markt aan tafel. Sterker nog: ons land staat wereldwijd op de tweede plaats in kwantumwetenschap.

Via het programma Quantum Delta NL investeert het Nationaal Groeifonds 615 miljoen euro in de opbouw van een Nederlands kwantumecosysteem. Dat ecosysteem draait op vijf hubs in Delft, Eindhoven, Leiden, Twente en Amsterdam. Er ligt een operationeel kwantumnetwerk van 25 kilometer tussen Den Haag en Delft, er zijn drie testfaciliteiten voor kwantumsensoren operationeel en er is een fonds voor kwantumstartups opgericht.

Niels Bultink, CEO van Qblox, verwoordde het onlangs scherp: Nederland kan in de komende decennia tientallen ‘ASML-momenten’ creëren in de kwantumketen. Mits kapitaal en regelgeving meegroeien met de ambities.

De zakelijke kansen op een rij

Kwantumtechnologie raakt niet alleen de tech-sector. De toepassingen zijn breed en raken vrijwel elke branche.

• Post-kwantumcryptografie als dienst. Het Amerikaanse standaardisatie-instituut NIST publiceerde in augustus 2024 de eerste drie PQC-standaarden. Daarmee is de basis gelegd voor een geheel nieuwe beveiligingsinfrastructuur. Elke organisatie die versleuteling gebruikt – en dat zijn ze vrijwel allemaal – moet de komende jaren migreren. Dat creëert een enorme vraag naar advies, implementatie en tooling. IT-dienstverleners die nu PQC-expertise opbouwen, staan over twee jaar aan het begin van een migratiegolf.
• Logistiek en optimalisatie. Kwantumcomputers zijn bij uitstek geschikt voor complexe optimaliseringsvraagstukken. Denk aan routeplanning bij transportbedrijven, voorraadbeheer bij retailers of productieplanning in de maakindustrie. Bedrijven als IBM en Google bieden nu al experimentele kwantumomgevingen aan waar bedrijven mee kunnen testen.
• Kwantumsensoren voor de fysieke wereld. De ontwikkeling van kwantumsensoren is volgens de Rekenkamer het verst gevorderd van alle kwantumtechnologieën. Deze sensoren kunnen wapens op afstand detecteren, de waterkwaliteit meten en verkeersstromen nauwkeuriger monitoren. Voor bedrijven in de waterbouw, agritech en smart city-sector liggen hier directe kansen.
• Farmaceutisch onderzoek en materiaalwetenschap. Een kwantumcomputer die moleculair gedrag kan simuleren, opent de deur naar snellere ontwikkeling van medicijnen, betere batterijen en nieuwe materialen. De gezondheidszorg en de chemische industrie behoren tot de sectoren die als eerste profiteren.
• AI-versnelling. De combinatie van kwantumtechnologie en kunstmatige intelligentie kan volgens onderzoekers leiden tot snellere en zuinigere AI-modellen. Voor bedrijven die zwaar investeren in AI-toepassingen is het verstandig om kwantum als versneller op de radar te houden.

De toekomst is nu

De eerste stap is geen raketwetenschap. Het begint met inventariseren. Welke versleuteling gebruik je? Waar zitten je meest gevoelige data? Hoelang moeten die data vertrouwelijk blijven? Dat laatste is cruciaal vanwege het zogeheten ‘harvest now, decrypt later’-risico. Kwaadwillende partijen onderscheppen nu al versleutelde data om die later – wanneer kwantumcomputers krachtig genoeg zijn – alsnog te ontgrendelen. Data die vandaag gestolen en over tien jaar ontsleuteld worden, zijn voor sectoren als defensie, financiën en gezondheidszorg alsnog een reëel probleem.

De praktische migratie naar kwantumveilige cryptografie hoeft niet in één keer. AIVD, TNO en CWI hebben een gezamenlijk migratiehandboek gepubliceerd dat organisaties stap voor stap door het proces leidt. De kern: begin met de inventarisatie, maak een risico-afweging, en pak de meest kwetsbare systemen als eerste aan.

Vooruitstrevende bedrijven gaan een stap verder. Ze experimenteren al met kwantum-as-a-service platforms. Ze bouwen cryptografische wendbaarheid in, zodat ze snel kunnen wisselen van algoritme wanneer dat nodig is. En ze positioneren zich als kennispartner voor klanten die straks zelf moeten migreren.

Nederland staat er beter voor dan je denkt

Het is makkelijk om de nadruk te leggen op wat er misgaat. Ja, de overheid is traag. Ja, de investeringen zijn bescheiden vergeleken met Japan (7,4 miljard dollar), het Verenigd Koninkrijk (3,5 miljard) of de Verenigde Staten (3,2 miljard). Nederland komt in het overzicht van de Rekenkamer uit op 0,1 miljard dollar aan publieke investeringen.

Maar dat vertelt niet het hele verhaal. Nederland heeft ondanks beperkte middelen wél een academische toppositie opgebouwd. QuTech in Delft, een samenwerking van TU Delft en TNO, trekt wereldwijd aandacht. Microsoft heeft er een eigen kwantumlab. Het tweede House of Quantum is geopend. Nederlandse kennisinstellingen zijn internationaal toonaangevend op het gebied van qubits, kwantuminternet, kwantumsoftware en post-kwantumcryptografie.

Het kabinet werkt aan een rijksbrede kwantumstrategie die naar verwachting in het tweede kwartaal van 2026 naar de Tweede Kamer gaat. Demissionair minister Karremans van Economische Zaken bevestigde dat de bevindingen van de Rekenkamer worden herkend en dat er een gezamenlijke aanpak komt.

De tijdlijn staat vast

NIST heeft aangekondigd dat kwetsbare algoritmen uiterlijk in 2035 uit alle standaarden worden verwijderd. Systemen met een hoog risico moeten veel eerder migreren. De Europese Commissie bereidt aanvullende regelgeving voor. De klok tikt. Maar in plaats van een klok die aftelt naar onheil, is dit vooral een klok die aftelt naar een nieuwe markt. Eerdere cryptografische migraties duurden bijna twintig jaar. De huidige migratie naar kwantumveilige cryptografie is complexer, raakt meer systemen en vereist meer expertise. Dat is geen bedreiging, dat is een markt.

Bedrijven die nu hun cryptografische inventaris op orde brengen, die nu PQC-kennis opbouwen, die nu experimenteren met kwantumtoepassingen – die staan straks niet in de wachtrij.