De ondergang van Meta: negentig miljard dollar later is het metaverse dood
Op 28 oktober 2021 deed Mark Zuckerberg iets wat geen enkele techondernemer eerder had gedaan: hij veranderde de naam van een van de grootste bedrijven ter wereld om een droom te verkopen. Facebook Inc. werd Meta Platforms Inc. Dit was echt bedoeld als een verklaring: de toekomst is het metaverse, en wij gaan die bouwen.
Begin 2026 zijn we negentig miljard dollar aan verliezen verder. Het woord metaverse viel niet een keer tijdens Meta’s laatste kwartaalcijfergesprek. De VR-afdeling verliest duizend medewerkers. En Zuckerberg heeft het nu over AI-brillen.
Dit is het verhaal van de duurste droom uit de techgeschiedenis.
Wat was het metaverse ook alweer?
Het idee van een gedeelde virtuele wereld waarin mensen leven, werken en spelen is niet nieuw. De term metaverse komt uit Neal Stephensons sciencefictionroman Snow Crash uit 1992. In datzelfde jaar verscheen The Lawnmower Man, een film waarin Pierce Brosnan en Jeff Fahey experimenteerden met virtual reality als portal naar een digitale werkelijkheid. De sequel Lawnmower Man 2: Beyond Cyberspace (1996) ging nog een stap verder: een schurk die vanuit virtual reality de hele wereld wil overnemen door iedereen naar zijn digitale stad te lokken. Het budget was laag, de special effects waren matig, de film belandde op de IMDb-lijst van slechtste films aller tijden. Maar het plot – een techmogul die miljarden investeert om de mensheid naar een virtuele wereld te verhuizen – klinkt dertig jaar later opvallend bekend.
Het metaverse-concept is in de kern simpel: een persistent, gedeeld digitaal universum waar je als avatar rondloopt, sociale interacties hebt, winkelt, werkt en vermaakt wordt. Denk aan een kruising van een videogame, een sociaal netwerk en een werkplek, maar dan driedimensionaal en via een VR-headset. Second Life (2003) en later Roblox en Fortnite boden al een voorproefje. Maar waar die platforms begonnen als games of experimenten, claimde Zuckerberg dat het metaverse het volgende computerplatform zou worden, zo fundamenteel als de overstap van desktop naar mobiel.
En hij was niet de enige: Microsoft kocht Activision Blizzard voor 69 miljard dollar, mede met het oog op virtuele werelden. Epic Games haalde miljarden op voor zijn metaverse-ambities. En Apple lanceerde de Vision Pro, een AR/VR-headset van 3.499 dollar. Google en Samsung werkten samen aan Project Moohan. De hele techindustrie geloofde, of deed alsof ze geloofde, in dezelfde virtuele droom.
Zuckerberg’s gok van Oculus tot naamswijziging
Zuckerbergs metaverse-avontuur begon niet in 2021. Het begon in 2014, toen Facebook het VR-bedrijf Oculus voor twee miljard dollar overnam. Oculus had furore gemaakt met de Oculus Rift, een VR-headset die via Kickstarter was gefinancierd. Zuckerberg noemde het destijds een nieuw communicatieplatform, vergelijkbaar met computers, het internet en smartphones. De gamers die de Kickstarter hadden gesteund, waren woedend dat hun bijdrage aan de toekomst van gaming was geannexeerd door Silicon Valley.
Daarna volgde een reeks overnames. In 2019 kocht Facebook Beat Games, de maker van Beat Saber, destijds de populairste VR-game. In 2020 volgden Sanzaru Games en Ready at Dawn, twee VR-gamestudio’s. In 2021 kwam BigBox VR erbij (Population: One), daarna het VR-workoutbedrijf Supernatural. In totaal nam Facebook in drie jaar zes VR-bedrijven over en investeerde het tien miljard dollar per jaar in Reality Labs, de VR- en AR-divisie.
De naamswijziging op 28 oktober 2021 was het punt waarop de gok alles-of-niets werd. Facebook Inc. werd Meta Platforms Inc. Diezelfde middag werd het merk Oculus geschrapt. Oculus Quest werd Meta Quest. Het bedrijf begon financieel te rapporteren in twee segmenten: Family of Apps (Facebook, Instagram, WhatsApp, Messenger) en Reality Labs. Die scheiding maakte voor het eerst zichtbaar hoeveel geld er precies naar de VR-droom ging. Het antwoord was: veel.
Negentig miljard aan verliezen
Reality Labs heeft nooit winst gemaakt. De operationele verliezen groeien elk jaar:
- In 2020 en 2021 samen verloor Reality Labs circa dertien miljard dollar.
- In 2022 steeg het verlies naar 13,7 miljard. In 2023 naar 16,1 miljard.
- In 2024 naar 17,7 miljard. In 2025 naar 19,2 miljard dollar.
- Cumulatief staat de teller op bijna negentig miljard dollar aan operationele verliezen over zeven jaar.
Om die cijfers in perspectief te plaatsen: voor negentig miljard dollar had Meta twintig keer WhatsApp kunnen kopen. Of drie keer Twitter. Of veertig Oculus-overnames. Het meest pijnlijke getal is de verhouding tussen kosten en opbrengsten: in het derde kwartaal van 2025 verloor Reality Labs 4,4 miljard dollar op slechts 470 miljoen dollar aan inkomsten. Voor elke dollar die consumenten aan VR besteedden, moest Meta negen dollar investeren.
Waar staat het nu: het woord dat niet meer valt
Het meest veelzeggende signaal kwam tijdens de kwartaalcijfers van het vierde kwartaal van 2025. Het woord metaverse viel niet één keer. Zuckerberg sprak wél over AI-brillen, over AI-assistenten, over het geleidelijk terugdringen van verliezen. Maar niet over virtuele werelden.
Begin 2026 volgden de onvermijdelijke ontslagen. Duizend medewerkers bij Reality Labs werden ontslagen, waaronder het team van Oculus Studios dat VR-games en -content maakte. Zuckerberg gaf intern opdracht om tot dertig procent van het Reality Labs-budget te schrappen en middelen te verschuiven naar AI-infrastructuur. De productiecapaciteit voor slimme brillen wordt verdubbeld. Het VR-budget wordt gehalveerd.
Oculus, het bedrijf waarmee het begon, bestaat als merk niet meer. De headsets heten nu Meta Quest. De Quest-verkopen daalden in het eerste kwartaal van 2025 met zes procent. De markt voor VR-headsets groeit niet zoals voorspeld. Apple’s Vision Pro van 3.499 dollar is een nichespeler. Consumenten blijken de voorkeur te geven aan lichtgewicht slimme brillen boven zware VR-headsets. Reality Labs houdt nog een marktaandeel van 73 procent in VR, maar het is 73 procent van een markt die maar niet wil groeien.
Heeft Meta er financieel onder geleden?
Hier wordt het verhaal tegenstrijdig. Ondanks negentig miljard dollar aan VR-verliezen is Meta als bedrijf niet alleen overeind gebleven maar zelfs spectaculair gegroeid. De omzet vertelt een ander verhaal dan de metaverse-droom:
- De jaaromzet van Meta steeg van 116,6 miljard dollar in 2022
- naar 134,9 miljard in 2023 (+16%),
- naar 164,5 miljard in 2024 (+22%),
- naar 201,4 miljard dollar in 2025 (+22%).
Het vierde kwartaal van 2025 alleen al was goed voor 59,4 miljard dollar aan omzet, een stijging van 24 procent. De operationele winst over heel 2025 was 83,3 miljard dollar.
Meta kon de metaverse-gok nemen omdat de advertentie-inkomsten uit Facebook en Instagram zo enorm zijn dat zelfs negentien miljard dollar verlies per jaar absorbeerbaar is. Reality Labs is financieel een last, de Family of Apps – het oude Facebook met al zijn platforms – is de motor. Die motor draait harder dan ooit.
De volgende gok is AI
Waar het metaverse de belofte was van de jaren 2020, is AI de belofte van nu. En Meta zet er wederom alles op in. Het bedrijf investeert naar verwachting meer dan 70 miljard dollar aan kapitaaluitgaven in 2025, en meer dan 100 miljard in 2026, vrijwel volledig gericht op AI-infrastructuur.
De AI-strategie rust op twee pijlers: de eerste is Llama, Meta’s open-source taalmodel. Waar OpenAI en Google hun modellen achter betaalde API’s verstoppen, geeft Meta Llama gratis weg. De redenering: als Llama de standaard wordt voor AI-ontwikkeling, wordt Meta het Android van de AI-wereld. Duizenden startups, onderzoekers en bedrijven bouwen applicaties op basis van Llama. Meta’s frameworks, tools en API’s worden daardoor overal relevant. Llama 4, gelanceerd in 2025, concurreert rechtstreeks met GPT-4 maar is aanzienlijk goedkoper om te draaien. Meta’s GPU-vloot is gegroeid naar meer dan 1,5 miljoen eenheden.
De tweede pijler is Meta AI, de AI-assistent die Zuckerberg beschikbaar wil maken voor meer dan een miljard gebruikers via Facebook, Instagram, WhatsApp en de Ray-Ban Meta-slimme brillen. Het is de brug tussen de oude sociale platforms en de nieuwe AI-wereld: een assistent die ziet wat jij ziet, hoort wat jij hoort en je door de dag helpt.
Maar ook hier zijn er complicaties. Eind 2025 ontstond onrust: het volgende AI-model (codenaam Avocado) werd uitgesteld, de AI-afdeling werd gereorganiseerd, en Meta leek deels te verschuiven van open source naar een gesloten model. Prominente AI-onderzoeker Yann LeCun vertrok. Interne spanningen over budgetten, rekenkracht en aansturing stapelden zich op. De AI-race is begonnen, maar Meta’s positie is nog niet zeker, en volgens sommigen hebben ze gewoon de boot gemist.
@scrolldeep$80 billion well spent
Facebook: het social medium voor je ouders
Terwijl Meta miljarden pompt in de toekomst, verschuift het fundament onder het heden. Facebook heeft nog altijd 3,07 miljard maandelijkse gebruikers en is daarmee het grootste sociale platform ter wereld. Maar het karakter van dat platform is fundamenteel veranderd.
Onderzoek uit 2026 laat zien dat 32 procent van de 18- tot 24-jarigen en 35 procent van de 25- tot 34-jarigen hun Facebook-gebruik fors hebben teruggeschroefd. Bijna de helft van de jongvolwassenen zegt geen behoefte meer aan Facebook te hebben. 47 procent van de 18- tot 24-jarigen geeft de voorkeur aan andere platforms. De snelstgroeiende doelgroep op Facebook is 55-plus. De gemiddelde sessieduur van jongeren is 28 minuten, de kortste van alle leeftijdsgroepen. 72 procent van de actieve gebruikers gebruikt Facebook inmiddels vooral voor Marketplace en groepen, niet voor het posten op hun eigen feed.
Facebook is verschoven van sociaal netwerk naar nutsbedrijf. Het is waar je tweedehands meubels koopt, buurtnieuws leest en hobby-groepen volgt. Niet waar je je leven deelt. Dat doe je op Instagram, TikTok of helemaal niet.
De kaarten die Meta nog heeft
Meta is niet alleen Facebook. Het bedrijf bezit vier van de meest gebruikte apps ter wereld, en elk heeft zijn eigen dynamiek:
- Instagram bereikte in september 2025 drie miljard maandelijkse gebruikers, een mijlpaal die sneller kwam dan bij Facebook. Instagram is Meta’s sterkste merk bij jongere doelgroepen. Maar het platform ondervindt toenemende druk van AI-gegenereerde content. Feeds vullen zich met door AI gemaakte afbeeldingen en video’s, waardoor het onderscheid tussen authentieke content en geproduceerd materiaal vervaagt. Dat raakt aan de kern van Instagram’s waardepropositie: visuele authenticiteit.
- WhatsApp is met meer dan twee miljard gebruikers het dominante berichtenplatform buiten de VS en China. Meta probeert WhatsApp om te bouwen tot een zakelijk platform met betaalfuncties, klantenservice-integraties en AI-assistenten. De kans is reëel: in veel landen is WhatsApp al de standaard voor zakelijke communicatie. Maar de monetisering loopt achter op het potentieel.
- Threads overtrof in januari 2026 het dagelijks gebruik van X (voorheen Twitter) met 141,5 miljoen dagelijkse gebruikers versus 125 miljoen voor X. Het is het snelst groeiende sociale platform van 2026 en geeft Meta een positie in het tekstgebaseerde conversatiesegment dat het niet eerder had.
- Ray-Ban Meta-slimme brillen zijn het onverwachte succesverhaal. De verkopen verdrievoudigden in 2025. Het is de brug die Meta bouwt tussen de mislukte VR-droom en de AI-toekomst: een lichtgewicht bril die ziet wat jij ziet en daar AI-functionaliteit aan koppelt, zonder de isolatie van een VR-headset.
Wordt Meta weer hernoemd?
Er zijn geen aanwijzingen dat Meta opnieuw van naam verandert. De ironie is inmiddels ingebakken: een bedrijf dat zijn naam veranderde voor het metaverse maar dat woord niet meer uitspreekt. Maar een tweede naamswijziging zou het falen nog zichtbaarder maken. Zuckerberg kiest ervoor om de naam te behouden en de inhoud te verschuiven. Meta is niet langer het metaverse-bedrijf. Het is een AI-bedrijf. Dezelfde letters, andere betekenis.
Wat critici zeggen
De kritiek op Meta is gelaagd. Beleggers waarderen het bedrijf hoog vanwege de advertentiegroei maar vrezen de investeringscyclus: Goldman Sachs verlaagde het koersdoel maar handhaafde het koopadvies. Analisten prijzen de strategische draai weg van VR maar vragen zich af of AI dezelfde geldverbranding oplevert.
Critici van het sociale model wijzen op een dieper probleem. Facebook verliest relevantie bij jongeren. Instagram worstelt met AI-vervuiling. Het concept social media zelf lijkt te verschuiven: van publiek delen naar privégroepen, van feeds naar berichten, van content naar nutsfuncties. Als die verschuiving doorzet, brokkelt het advertentiemodel af dat Meta’s hele imperium financiert.
Het meest genadeloze oordeel komt uit de VR-industrie zelf. Als de best gefinancierde partij na twaalf jaar en negentig miljard dollar het niet voor elkaar krijgt, wat zegt dat over de haalbaarheid van het hele concept? Meta’s terugtrekking uit VR is niet alleen een bedrijfsbeslissing. Het is een signaal aan een hele industrie.
‘Not dead, but also not alive’
Het metaverse is niet officieel dood verklaard, maar het ademt niet meer. Geen persverklaring, geen aankondiging, gewoon stilte. Een woord dat niet meer valt in kwartaalcijfers. Een afdeling die krimpt. Budgetten die verschuiven. Meta’s verhaal is niet dat van een bedrijf dat faalde. Het is het verhaal van een bedrijf dat negentig miljard dollar verloor aan een visie die te vroeg kwam of misschien nooit zou komen, en dat dankzij zijn advertentiemachine zo sterk was dat het die klap kon opvangen en doordraaide alsof er niets was gebeurd. De omzet steeg elk jaar met meer dan twintig procent. De winst bleef groeien.
De vraag is of AI een beter lot beschoren is. De investeringen zijn groter, de concurrentie feller, en de uitkomst even onzeker. Meta zet opnieuw tientallen miljarden in op een toekomst die het niet controleert. Het verschil met het metaverse is dat AI nu al overal gebruikt wordt. Het verschil met het metaverse is ook dat Meta dit keer niet de enige is die het probeert, maar een van velen in een race tegen OpenAI, Google, Anthropic en een stroom aan Chinese concurrenten.
Zuckerberg gokt opnieuw. De inzet is hoger. De tafel is drukker. En de naam Meta, ooit een belofte van een virtuele toekomst, is nu een herinnering aan hoe duur dromen kunnen zijn.
Veelgestelde vragen over de ondergang van het metaverse
Wanneer veranderde Facebook zijn naam in Meta?
Facebook Inc. wijzigde zijn officiële bedrijfsnaam op 28 oktober 2021 in Meta Platforms Inc. De naamswijziging werd doorgevoerd zonder stemming van aandeelhouders en het aandeel begon kort daarna te handelen onder het ticker-symbool META. De naam was bedoeld om de strategische verschuiving naar het metaverse te onderstrepen, maar wordt inmiddels meer geassocieerd met de AI-strategie van het bedrijf.
Hoeveel geld heeft Meta verloren aan het metaverse?
Reality Labs, Meta’s VR- en AR-divisie, heeft sinds 2020 bijna negentig miljard dollar aan cumulatieve operationele verliezen geboekt. In 2025 alleen al was het verlies 19,2 miljard dollar, meer dan de 17,7 miljard in 2024. De divisie heeft nooit winst gemaakt. Begin 2026 kondigde Meta aan het Reality Labs-budget met tot dertig procent te korten en middelen te verschuiven naar AI.
Bestaat Oculus nog?
Het merk Oculus is in 2022 door Meta geschrapt. De VR-headsets die eerder Oculus Quest heetten, worden nu verkocht als Meta Quest. De naam Oculus leeft nog voort in Oculus Studios, Meta’s VR-gamestudio, maar ook daar vielen begin 2026 ontslagen. De oorspronkelijke Oculus-oprichters verlieten het bedrijf al in 2019.
Verliest Meta geld als bedrijf?
Nee. Ondanks de enorme VR-verliezen groeit Meta sterk. De totale omzet steeg van 116,6 miljard dollar in 2022 naar 201,4 miljard in 2025, een stijging van 73 procent in drie jaar. De operationele winst over 2025 was 83,3 miljard dollar. De advertentie-inkomsten uit Facebook, Instagram en andere apps zijn zo groot dat ze de VR-verliezen ruimschoots compenseren.
Wat is Llama en waarom geeft Meta het gratis weg?
Llama (Large Language Model Meta AI) is Meta’s familie van AI-taalmodellen die open source beschikbaar worden gesteld. Meta geeft Llama gratis weg als strategische keuze: als Llama de standaard wordt voor AI-ontwikkeling, wordt Meta vergelijkbaar met Android in de smartphonewereld. Duizenden bedrijven bouwen applicaties op basis van Llama, waardoor Meta’s tools en ecosysteem overal relevant worden. Llama 4 concurreert rechtstreeks met modellen als GPT-4 maar is goedkoper in gebruik.
Reacties