WeChat Pay en de digitale euro: lessen uit een cashloze samenleving

China betaalt niet meer met contant geld. WeChat Pay en Alipay verwerken samen meer dan 90 procent van alle mobiele betalingen in het land, goed voor een gezamenlijk transactievolume van meer dan 80 biljoen dollar per jaar. Met 935 miljoen actieve gebruikers is WeChat Pay niet zomaar een betaalapp – het is financiële infrastructuur die verweven is met het hele WeChat-ecosysteem. Europa werkt ondertussen aan de digitale euro, die op zijn vroegst in 2029 beschikbaar wordt. Wat kunnen we leren van een land dat die transitie al heeft doorgemaakt?

Hoe China cashloos werd

De Chinese betaalrevolutie begon niet bij de banken maar bij de techbedrijven. Alipay lanceerde in 2004 als betaaloplossing voor Alibaba’s e-commerceplatform. WeChat Pay volgde in 2014 met een briljante marketingactie: digitale rode enveloppen (hongbao) die gebruikers via de chat naar elkaar konden sturen tijdens Chinees Nieuwjaar. Binnen twee weken koppelden meer dan 100 miljoen Chinezen hun bankrekening aan WeChat.

Die snelle adoptie was mogelijk door een combinatie van factoren die in Europa niet bestaan. China had een relatief onderontwikkelde creditcardinfrastructuur, waardoor mobiel betalen niet concurreerde met een gevestigd systeem maar een gat vulde. De QR-code als betaaltechnologie vereiste geen dure hardware bij de winkelier – een uitgeprinte code volstond. En het ontbreken van strenge privacywetgeving maakte het mogelijk om betaaldata te koppelen aan sociale profielen, zoekgedrag en koopgeschiedenis.

Het resultaat is een samenleving waarin contant geld vrijwel verdwenen is. Meer dan 85 procent van de stedelijke bevolking betaalt uitsluitend digitaal, bij jongeren onder de 35 ligt dat percentage boven de 95 procent. In het derde kwartaal van 2025 verwerkte China 168,5 miljard cashloze transacties. Van straatverkopers tot overheidsloketten: alles draait op QR-codes.

Betalen als ecosysteemfunctie

Het fundamentele verschil tussen WeChat Pay en westerse betaaldiensten is de context. Apple Pay, Google Pay en iDEAL zijn geïsoleerde betaalfuncties: je opent ze, betaalt en sluit ze weer. WeChat Pay is geen aparte stap maar een onzichtbare laag binnen alles wat je in WeChat doet.

Je bestelt eten via een Mini Program, de betaling gaat automatisch via WeChat Pay. Je splitst een rekening met vrienden in een groepschat, het bedrag wordt direct verrekend. Je koopt iets in een fysieke winkel door de QR-code van de verkoper te scannen vanuit hetzelfde scherm waar je net een bericht naar je partner stuurde. Er is geen app-wissel, geen apart inloggen, geen redirect naar een betaalpagina.

Die naadloze integratie heeft een meetbaar effect. WeChat Pay verwerkt dagelijks meer dan een miljard transacties. Gemak is daarbij de belangrijkste drijfveer: 44 procent van de gebruikers noemt het als voornaamste reden om mobiel te betalen, gevolgd door snelheid (40 procent). Het zijn niet de technische specificaties die het verschil maken maar het feit dat betalen verdwijnt als bewuste handeling.

WeChat Pay maakte betalen bovendien sociaal. De digitale rode envelop is uitgegroeid van marketingactie tot cultureel fenomeen: miljarden yuan worden jaarlijks via de chatfunctie als cadeau verstuurd. Bedrijven gebruiken hongbao om klanten te belonen, werkgevers om bonussen uit te keren, vrienden om rekeningen te splitsen. Geld versturen voelt niet als een financiële transactie maar als een sociaal gebaar – vergelijkbaar met een Tikkie sturen in Nederland, maar dan dieper geïntegreerd in de dagelijkse communicatie.

De digitale euro: ambitie en realiteit

Terwijl China al een decennium cashloos opereert, zet Europa de eerste voorzichtige stappen. De Europese Centrale Bank heeft in oktober 2025 de voorbereidingsfase van de digitale euro afgerond en besloten door te gaan naar de volgende fase. Als de Europese wetgeving in 2026 wordt aangenomen, kan een pilotprogramma starten in 2027, met een mogelijke eerste uitgifte in 2029.

De digitale euro is bedoeld als digitale versie van contant geld, uitgegeven door de ECB. Het wordt geen concurrent van bestaande betaaldiensten maar een aanvulling – een publiek betaalmiddel dat werkt naast commerciële systemen als iDEAL, creditcards en Apple Pay. Belangrijk detail: de digitale euro moet ook offline werken, zonder internetverbinding, wat het een vangnet maakt voor situaties waarin commerciële systemen uitvallen.

De urgentie is reëel: contant geld verdwijnt ook in Europa, al zij het langzamer dan in China. In 2024 werd 52 procent van de toonbanktransacties in de eurozone nog met contant geld afgerekend, een daling van 79 procent in 2016. In Nederland is het aandeel van cash gedaald tot 22 procent, in Finland tot 27 procent. Zuid-Europa blijft meer gehecht aan contant geld: in Italië en Slovenië ligt het aandeel boven de 60 procent. Maar de richting is overal hetzelfde.

Tegelijkertijd groeit de afhankelijkheid van niet-Europese betaalnetwerken: internationale kaartschema’s verwerken 69 procent van alle kaartbetalingen in de eurozone. Dat betekent dat het merendeel van de Europese digitale betalingen verloopt via infrastructuur die buiten Europa wordt beheerd. De digitale euro is deels een antwoord op die strategische kwetsbaarheid – een publiek Europees betaalmiddel dat onafhankelijk functioneert van commerciële partijen en buitenlandse netwerken.

Waarom Europa het Chinese model niet kan kopiëren

De les van WeChat Pay is niet dat Europa dezelfde route moet volgen. De Chinese transitie was mogelijk door specifieke omstandigheden die in Europa niet bestaan en die Europa ook niet zou moeten willen.

Ten eerste: privacy. WeChat Pay functioneert binnen een ecosysteem dat betaaldata, berichtenverkeer, sociale contacten en zoekgedrag combineert. Dat maakt gepersonaliseerde diensten mogelijk maar creëert ook een surveillancecapaciteit die in Europa onacceptabel is. De AVG maakt deze data-integratie bewust onmogelijk, en de digitale euro is expliciet ontworpen met privacybescherming als kernprincipe.

Ten tweede: marktstructuur. In China vulden Alipay en WeChat Pay een vacuüm. In Europa is er al een dicht netwerk van betaaldiensten, van bankoverschrijvingen en SEPA-betalingen tot iDEAL, Bancontact, Swish en tientallen andere nationale systemen. De digitale euro moet niet een gat vullen maar een gefragmenteerd landschap overbruggen.

Ten derde: centralisatie versus decentralisatie. WeChat Pay werkt omdat één bedrijf het hele ecosysteem controleert. De digitale euro is per definitie een gedeeld systeem: de ECB geeft uit, commerciële banken distribueren en bestaande betaaldienstverleners integreren het in hun systemen. Die structuur beschermt tegen monopolievorming maar maakt de implementatie complexer en trager.

De echte lessen voor Europa

Wat Europa wel kan leren van het Chinese model gaat niet over technologie maar over de onderliggende ontwerpprincipes.

• De eerste les: maak betalen onzichtbaar. Het succes van WeChat Pay zit niet in de QR-code of het betaalsysteem zelf, maar in het feit dat betalen verdwijnt als bewuste stap in het proces. De digitale euro wordt pas relevant voor consumenten als het net zo onzichtbaar geïntegreerd is in bestaande apps en diensten als WeChat Pay dat is in het WeChat-ecosysteem. Dat vereist open standaarden waarmee elke app, elke webshop en elke dienstverlener de digitale euro kan inbouwen zonder apart goedkeuringsproces.
• De tweede les: focus op de handelaar. In China werd QR-betalen dominant omdat de drempel voor winkeliers nihil was – een geprinte code volstond. De digitale euro moet dezelfde eenvoud bieden aan Europese ondernemers, zonder dure terminals of complexe integraties. De ECB’s gebruikersonderzoek onder kleine winkeliers bevestigt dat lagere transactiekosten en eenvoudige integratie de doorslag geven bij adoptie.
• De derde les: betalen is een ecosysteemfunctie. Het succes van WeChat Pay komt niet doordat het een beter betaalsysteem is dan Visa of Mastercard. Het komt doordat betalen is ingebed in communicatie, handel en dienstverlening. De digitale euro kan een vergelijkbare rol spelen als het niet wordt behandeld als een losstaand betaalmiddel maar als infrastructuurlaag waarop andere diensten bouwen. In combinatie met AI-agenten die namens de gebruiker betalingen uitvoeren, ontstaat een model dat de voordelen van het Chinese systeem biedt zonder de nadelen van centralisatie en privacyschending.

2029 en verder

De digitale euro komt er, maar de route is lang. Waar WeChat Pay in twee weken 100 miljoen gebruikers won, heeft de ECB vier jaar nodig om van wetgeving naar uitgifte te komen. Dat verschil is niet alleen bureaucratie – het weerspiegelt de bewuste keuze om een betaalsysteem te bouwen dat werkt voor 21 landen, 350 miljoen inwoners en honderden bestaande betaaldiensten, met ingebouwde privacybescherming en democratische controle.

Het gevaar is dat die zorgvuldigheid omslaat in irrelevantie. Tegen de tijd dat de digitale euro beschikbaar is, kan het Europese betaallandschap verder gedomineerd worden door Amerikaanse techbedrijven. Een groep van 70 economen, waaronder Thomas Piketty en Paul de Grauwe, waarschuwde het Europees Parlement dat een sterke publieke digitale euro de enige verdediging is tegen verdere afhankelijkheid van niet-Europese platformen.

WeChat Pay laat zien wat mogelijk is wanneer betalen naadloos is geïntegreerd in het dagelijks leven. De digitale euro heeft de potentie om hetzelfde te bereiken, op een manier die past bij Europese waarden van privacy, openheid en soevereiniteit. De technologie is niet het probleem. De snelheid waarmee Europa die technologie inzet, wel.